Zioła mogą stanowić element świadomego dbania o organizm, jednak przed rozpoczęciem fitoterapii warto wiedzieć, co pokazują podstawowe badania krwi i dlaczego niektóre wyniki mogą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa stosowania preparatów roślinnych.

Badania krwi a fitoterapia – co warto wiedzieć przed zastosowaniem ziół?

Zmęczenie, problemy ze snem, pogorszenie kondycji włosów, trudności z koncentracją, uczucie osłabienia czy dolegliwości ze strony układu pokarmowego często sprawiają, że zaczynamy szukać naturalnego wsparcia. Jednym z kierunków jest fitoterapia, czyli wykorzystanie surowców i preparatów roślinnych.

Zanim jednak sięgniemy po kolejne zioła, warto zadać sobie inne pytanie: czy znamy aktualny stan swojego organizmu?

Pomocna może być diagnostyka laboratoryjna. Badania krwi nie służą do samodzielnego „dobierania ziół”, ale dostarczają informacji, które pomagają lekarzowi ocenić przyczyny objawów, wykryć ewentualne nieprawidłowości i zdecydować, czy określona forma terapii uzupełniającej jest właściwa.

Jest to szczególnie istotne u osób przewlekle chorych, przyjmujących leki lub stosujących równocześnie kilka suplementów i preparatów ziołowych.

Dlaczego przed fitoterapią warto wykonać badania?

Ten sam objaw może mieć wiele różnych przyczyn. Przewlekłe zmęczenie nie musi oznaczać wyłącznie przemęczenia. Może towarzyszyć m.in. niedokrwistości, niedoborom składników odżywczych, zaburzeniom funkcjonowania tarczycy czy innym problemom zdrowotnym.

Podobnie wypadanie włosów, pogorszenie koncentracji albo senność nie powinny automatycznie prowadzić do sięgnięcia po konkretną mieszankę ziołową.

Podstawowym badaniem jest morfologia krwi, która pozwala ocenić między innymi liczbę erytrocytów, leukocytów i płytek krwi oraz stężenie hemoglobiny. W przypadku podejrzenia niedoboru żelaza lekarz może zlecić również oznaczenie takich parametrów jak ferrytyna czy żelazo, a w odpowiednich sytuacjach także witamina B12 i kwas foliowy.

Wyników nie powinno się jednak interpretować pojedynczo i bez uwzględnienia objawów, wieku, płci, diety, stosowanych leków oraz całego obrazu klinicznego.

Glukoza i metabolizm – zanim sięgniemy po preparaty „na cukier”

Wiele roślin i składników naturalnych jest reklamowanych jako wsparcie prawidłowego metabolizmu węglowodanów. Nie oznacza to jednak, że mogą zastąpić diagnostykę albo leczenie cukrzycy.

Podstawowymi parametrami wykorzystywanymi w ocenie gospodarki węglowodanowej są między innymi glukoza oraz, w odpowiednich wskazaniach, hemoglobina glikowana.

Jest to ważne również dlatego, że niektóre preparaty naturalne mogą oddziaływać na metabolizm lub wchodzić w interakcje z lekami stosowanymi w cukrzycy. Dlatego stosowanie ziół równolegle z leczeniem farmakologicznym wymaga większej ostrożności.

Wątroba a stosowanie preparatów ziołowych

Wątroba odgrywa zasadniczą rolę w metabolizmie wielu substancji dostarczanych do organizmu. Dotyczy to nie tylko leków, lecz również części składników obecnych w preparatach roślinnych i suplementach.

W określonych sytuacjach lekarz może zalecić próby wątrobowe, obejmujące m.in. takie parametry jak ALT, AST czy bilirubina.

Nie oznacza to, że zioła są z definicji niebezpieczne dla wątroby. Istnieją jednak udokumentowane przypadki uszkodzenia wątroby związanego z wybranymi preparatami ziołowymi i suplementami, dlatego pojęcie „naturalny” nie powinno być utożsamiane z „całkowicie pozbawiony działań niepożądanych”.

Przykładowo opisywano rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby związane ze stosowaniem preparatów zawierających ashwagandhę. Doniesienia dotyczą również niektórych preparatów z kurkumą, szczególnie produktów z kurkuminą o zwiększonej biodostępności.

Nerki również mają znaczenie

Przy ocenie stanu organizmu nie można zapominać o nerkach. Do podstawowych parametrów wykorzystywanych w diagnostyce ich funkcjonowania należą między innymi kreatynina oraz wyliczany na jej podstawie wskaźnik eGFR.

W zależności od sytuacji klinicznej oznacza się również elektrolity, takie jak sód czy potas.

Jest to istotne, ponieważ sposób metabolizowania i wydalania niektórych substancji może zmieniać się w przypadku zaburzeń czynności nerek. Osoby z rozpoznaną chorobą nerek nie powinny samodzielnie rozpoczynać intensywnej suplementacji ani stosować wieloskładnikowych preparatów ziołowych.

Tarczyca – kiedy objawy mogą być mylące

Zmęczenie, zmiana masy ciała, rozdrażnienie, problemy ze snem czy pogorszenie kondycji skóry i włosów bywają przypisywane stresowi lub niedoborom. Tymczasem w diagnostyce takich dolegliwości lekarz może uwzględnić także badanie TSH i, zależnie od wskazań, innych parametrów hormonalnych.

Ma to znaczenie również przy stosowaniu preparatów roślinnych. NCCIH wskazuje na przykład, że ashwagandha nie jest zalecana osobom z niektórymi zaburzeniami tarczycy i może wchodzić w interakcje z lekami zawierającymi hormony tarczycy.

Profil lipidowy i zioła „na cholesterol”

Kolejnym często wykonywanym badaniem jest profil lipidowy, obejmujący między innymi cholesterol całkowity, LDL, HDL i triglicerydy.

Wynik lipidogramu pozwala lekarzowi ocenić jeden z elementów ryzyka sercowo-naczyniowego. Jeśli parametry odbiegają od zalecanych wartości, nie należy odstawiać przepisanych leków na rzecz suplementów czy preparatów roślinnych.

Fitoterapia może w wybranych przypadkach pełnić rolę uzupełniającą, ale jej zastosowanie powinno być dostosowane do rzeczywistego stanu zdrowia i stosowanego leczenia.

Czy zioła mogą wpływać na wyniki badań?

To bardzo ważne pytanie. Przed pobraniem krwi warto poinformować lekarza lub personel laboratorium o wszystkich przyjmowanych lekach, preparatach ziołowych oraz suplementach diety.

Szczególnym przykładem jest biotyna, często obecna w preparatach przeznaczonych dla włosów, skóry i paznokci. W większych dawkach może zakłócać działanie niektórych metod laboratoryjnych i prowadzić do uzyskania nieprawidłowych wyników wybranych badań. FDA zwraca uwagę m.in. na możliwość interferencji w niektórych oznaczeniach laboratoryjnych.

Dlatego przed badaniem nie należy na własną rękę odstawiać leków czy suplementów. Najlepiej zapytać lekarza lub laboratorium, jak przygotować się do konkretnego oznaczenia.

Interakcje ziół z lekami – wynik badania to nie wszystko

Jednym z najważniejszych zagadnień dotyczących bezpieczeństwa jest możliwość występowania interakcji ziół z lekami.

Klasycznym przykładem jest dziurawiec. Może wpływać na aktywność enzymów uczestniczących w metabolizmie leków oraz transport substancji w organizmie, zmieniając działanie wielu preparatów farmakologicznych. Udokumentowano jego interakcje m.in. z niektórymi antydepresantami, lekami immunosupresyjnymi, digoksyną, warfaryną czy doustnymi środkami antykoncepcyjnymi.

Ostrożność jest potrzebna również w przypadku preparatów wpływających na krzepnięcie. Suplementy zawierające czosnek mogą zwiększać ryzyko krwawienia, szczególnie w połączeniu z lekami przeciwzakrzepowymi lub przeciwpłytkowymi.

Podobne znaczenie może mieć miłorząb japoński, który może zwiększać ryzyko krwawienia u części osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.

Fitoterapia powinna zaczynać się od wiedzy

Współczesne zielarstwo coraz mniej przypomina wybieranie zioła wyłącznie na podstawie pojedynczego objawu. Bezpieczniejsze podejście uwzględnia stan zdrowia, wyniki badań, przyjmowane leki, wiek, przeciwwskazania i możliwe interakcje.

Dobrze wykonane badania nie odpowiadają na pytanie „jakie zioło powinienem brać?”, ale mogą pokazać, że za pozornie błahym objawem znajduje się problem wymagający dalszej diagnostyki.

Dlatego bezpieczeństwo fitoterapii opiera się również na świadomości jej ograniczeń. Preparaty roślinne nie powinny zastępować diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza, zwłaszcza przy utrzymujących się lub nasilających dolegliwościach.

Jeżeli przyjmujesz leki, masz chorobę przewlekłą albo wyniki badań odbiegające od wartości referencyjnych, przed rozpoczęciem stosowania preparatu ziołowego wskazana jest konsultacja lekarska lub konsultacja z farmaceutą. Instytucje zajmujące się medycyną komplementarną podkreślają, że część produktów roślinnych może wchodzić w istotne klinicznie interakcje z lekami.

Najważniejsze: nie lecz wyniku – szukaj przyczyny

Badania laboratoryjne i fitoterapia nie powinny być traktowane jako dwa oddzielne światy. Diagnostyka pomaga zrozumieć funkcjonowanie organizmu, natomiast racjonalnie stosowane preparaty roślinne mogą w określonych sytuacjach stanowić element szerszego postępowania.

Jeżeli więc planujesz sięgnąć po zioła z powodu przewlekłego zmęczenia, problemów ze snem, osłabienia, problemów trawiennych czy innych długo utrzymujących się objawów, warto najpierw ustalić ich przyczynę.

Naturalne wsparcie zaczyna się od wiedzy o własnym organizmie.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy, konsultacji lekarskiej ani indywidualnego zalecenia dotyczącego stosowania leków lub preparatów roślinnych.